Praca niewolnicza i wolna cz. 2

Ale nawet ocena produkcji materialnej na zasadzie obecnej statystyki przemysłowej i rolniczej byłaby z powodów, które nie będę tu wyłuszczał, prawie niewykonalna.

Gdyby pomimo to wszystko produkcyjności przeciętne różnych krajów dały się wyznaczyć, to byłyby te liczby dla owych krajów wysoce charakterystyczne. Znając produkcyjność przeciętną pewnego kraju, moglibyśmy wygłosić o nim wiele ważnych twierdzeń, nie wiedząc nawet, gdzie leży i jak się nazywa. Jeżeli np. przeciętna produkcyjność w pewnym kraju jest duża, to można z pewnością twierdzić, że kraj ten jest zamożny i oświecony, że posiada wzorowe instytucje społeczne i polityczne, że korzysta w dużym stopniu z niezależności politycznej i ekonomicznej, ze wpływ jego na świecie jest doniosły, bo dobrobyt, oświata, wolność, ład społeczny, potęga polityczna itd., są to wszystko owoce pracy ludzkiej i tylko pracy.

Jestem pewny, że każdy, kto nad tymi sprawami dłużej się zastanawiał, uzna twierdzenie powyższe za zupełnie oczywiste, za prawdę niemal banalną, nie mniej wszakże wielu ludziom wyda się ono wielce jednostronnym, gdyż skłonni jesteśmy przypisywać potęgę i pomyślność kraju przede wszystkim różnym czynnikom niezależnym od pracy ludzkiej, jak położenie geograficzne, bogactwa naturalne itd.

 

Comments

  1. By Reklama